A invenção da maldade

    10/05  | 20:00
    11/05  | 15:00
    11/05  | 22:00
    12/05  | 15:00
    12/05  | 20:00
    13/05  | 20:00

€ 18 / € 15
1h

No seats
Contains nudity

Marcelo Evelin is als Braziliaanse choreograaf, onderzoeker en performer een vooraanstaande naam in de hedendaagse dans. Zijn nieuwste creatie kwam tot stand in een voormalige opslagplaats in zijn geboortestad Teresina die fungeert als artistieke werkplaats. De ruimte is rauw, ongepolijst en weerspiegelt de stad en het omliggende land, waar dagelijkse levens doorkruist worden door sterke politieke spanningen en toenemende intolerantie jegens minderheden en kunstenaars. In deze context creëerde Evelin A invenção da maldade (De uitvinding van het kwade) waarin zes dansers uitdrukking geven aan een primale kwaadheid, een onschuld die haar eigen hevigheid niet kent. Hiervoor verlaten ze hun innerlijke wereld en gaan hun lichamen over tot hyperfysieke acties. Ze scheppen een strijdveld waar je als toeschouwer middenin komt te staan. Deze oproer van lichamelijkheid is de fysieke bevestiging van iets ongrijpbaars, vergelijkbaar met een slapende arm die met geweld weer in leven moet worden geschud. In Brussel vormen de industriële ruimtes van Kanal — Centre Pompidou het decor voor dit unieke project.

Door: Marcelo Evelin/Demolition Incorporada
Concept en choreografie: Marcelo Evelin
Creatie en dans: Bruno Moreno, Elliot Dehaspe, Maja Grzeczka, Márcio Nonato, Matteo Bifulco, Rosângela Sulidade
Geluidsontwerp: Sho Takiguchi
Dramaturgie: Carolina Mendonça
Filosofisch onderzoek: Jonas Schnor
Medewerkers: Christine Greiner, Loes Van der Pligt 

Presentatie: Kunstenfestivaldesarts, Kanal – Centre Pompidou
Productie: Demolition Incorporada (BR), Materiais Diversos (PT)
Coproductie: Kunstenfestivaldesarts, Kanal – Centre Pompidou, HAU – Hebbel Am Ufer, Mousonturm, Teatro Municipal do Porto, Festival d'Automne à Paris
Met de steun van: MI ME School – Academy of Theatre and Dance (Amsterdam), Rumos Itaú Cultural 2017–2018 (Brasil), Xing/Live Arts Week (Italy)
Gecreëerd tijdens een residentie in: CAMPO Arte Contemporânea, Teresina-Piauí-Brasil

Back to top

De uitvinding van de slechtheid

Ik ben niet langer daar. Maar mijn lichaam heeft een scherpe herinnering aan de ruimte. De enorme betonnen vloer. Een vierkant in het midden van de kamer bewaakt door vier zuilen. Het grommende geluid van auto’s die buiten voorbijrijden. Het occasionele gekletter van regenbuien op bladmetaal. Deze plek, die ooit een oud pakhuis was, is CAMPO in Teresina, Brazilië. Een artistieke ruimte gecreëerd door de choreograaf Marcelo Evelin en producer Regina Veloso, waar dans, performance en fotografische creaties plaatsvinden. De ruimte is ruw en ongepolijst en weerspiegelt de omliggende stad, het omliggende land: een plaats waar de levens doorkruist worden door sterke politieke spanningen en onzekerheid. Na de recente verkiezingen in Brazilië is de sfeer gekanteld naar politieke hopeloosheid, met nieuwe leiders die niets anders beloven dan meer instabiliteit, meer geweld, en meer onverdraagzaamheid tegenover minderheden en kunstenaars.

Ik ben niet daar. Maar ik zie de zes lichamen voor me in die grote, horizontale ruimte. Uitzinnig, onregelmatig, raadselachtig bewegend. Hoe ze elkaar benaderen en aanraken met een zekere dierlijkheid, een soort affectieve agressie. Een toestand van bijna naïeve nieuwsgierigheid. Ik zie ook de bellen voor me die aan het plafond hangen, die een zwevende sfeer creëren zoals de luide stilte van een heiligdom of zoals de wind die door een houten hut trekt. De geluiden van het niet daar. En ik zie de lichamen die dit ook dansen, een soort gedesubjectiveerde handeling, een engelachtige nietaanwezigheid die als een vloeistof door het lichaam trekt. Hemelse infectie? 

Zoeken Evelin en deze zes performers naar een (her)uitvinding van een soort oervorm van het lichaam? Een dehumanisering die zowel wegleidt van een menselijkheid als er naartoe leidt? Benaderen ze de bewegende aanwezigheid van het lichaam, van de lichamen, vanuit een plaats ontdaan van een binnenin – die alleen het uiterlijke kent, het doen, het handelen, een plaats waar keuzes worden gemaakt, maar op zo’n dunne scheidslijn dat ze bijna niet-keuzes zijn? En zou deze handeling van het lichaam een andere vorm van denken kunnen zijn, een filosofisch voorstel? Zoals Foucault de werken van Maurice Blanchot omschreef als “de gedachte van buiten?” Een zo goed als niet-figuratieve plaats, waar verlangen en gedachte op elkaar botsen in de overgangsruimte die we het lichaam noemen?

Ik ben nog niet daar. Maar dit zijn de vragen die ik mezelf stel wanneer Marcelo Evelin me vertelt over het creatieproces van A invenção da maldade dat deze maanden plaatsvindt in CAMPO. De zes performers komen van verscheidene achtergronden en delen van de wereld – uit Polen, België, Italië en Brazilië – en vertonen een diversiteit die goed past bij de heterogene experimentatiepool die het platform Demolition Incorporada vertegenwoordigt. 

De titel van het werk heeft een bijzondere ontstaansgeschiedenis. Toen Evelin opgroeide creëerde hij voortdurend performances. Kleine shows, waarbij hij zijn broers en zussen en vrienden regisseerde. Ooit stak hij een pan olie in brand achter een gordijn, om het in brand steken van Rome ten tonele te brengen. En telkens wanneer deze impuls om iets in scène te zetten hem bekroop, zei zijn grootmoeder: “Dit gaat de uitvinding van de slechtheid in gang zetten”. Uitvinding is iets anders dan creatie. Uitvindingen komen nooit uit het niets, ze ontstaan uit noodzaak, ze komen ergens vandaan. Het wiel werd uitgevonden omdat afstanden moesten worden overbrugd. 

In het Portugees is er een verschil tussen mal (het kwaad) en maldade (slechtheid). Het eerste slaat op het kwaad in de wereld, het kwaad dat alleen wordt verricht door mensen. “Het kwaad is een eenvoudige menselijke uitvinding”, zoals Spinoza zei. Slechtheid daarentegen is iets archaïsch, mythisch, bijbels. Iets voor of buiten de wereld. Slechtheid is ook iets kinderlijks, een onschuld die haar eigen woestheid niet kent. Het moment dat Prometheus het vuur steelt van de goden. Het moment waarop Lucifer God verraadt en er een primordiale scheur ontstaat in het weefsel van het bestaan. 

De uitvinding van de slechtheid klinkt me dan ook als een paradox in de oren, als een onmogelijk moment van vernietiging en creatie, waar het ene niet kan worden onderscheiden van het andere. Zoals een duisternis die weerstaat aan de helderheid van het licht door zelf een gloed te hebben.

Het oproepen van de uitvinding van de slechtheid op dit moment in Brazilië kan niet anders dan een invloed hebben op en beïnvloed worden door de aanwezigheid van politiek kwaad in de betekenis van mal. Maar deze evocatie is geen reactie op dat kwaad. Het is veeleer een diffuse en woeste daad van verzet, een bevestiging van iets ongrijpbaars en onclassificeerbaars, dat als golven oprijst uit de randen van het aanvaarde. Het is een gebeurtenis die misschien het best kan omschreven worden als het gevoel om ‘s nachts wakker te worden met een arm waaruit het bloed is weggetrokken en die je driest weer tot leven moet schudden: Een lichamelijk tumult.

In mijn verbeelding is A invenção da maldade het moment waarop de slechtheid naar haar eigen oorsprong vraagt en geen antwoord krijgt, en waar precies dit niet-antwoord als een donker, ondoordringbaar punt, een gat in de wereld, een kans wordt gegeven te spreken. Een uitvinding die zichzelf voortdurend ongedaan maakt, tegelijk nog-niet en niet-langer daar.

Jonas Schnor

Back to top

Marcelo Evelin (1962) is een Braziliaanse choreograaf, onderzoeker en performer en een van de meest vooraanstaande namen in de hedendaagse dans, performance en politieke actie. Hij woonde en werkte in Amsterdam van 1986 tot 2006, waar hij samen met makers uit verschillende disciplines projecten creëerde voor het toneel, video’s, muziek, installaties en in situ werk met zijn gezelschap Demolition Inc. Momenteel verdeelt hij zijn tijd tussen Europa en zijn geboortestad Teresina in Brazilië, waar hij tot 2013 het kunstenaarscollectief Núcleo do Dirceu leidde. Hij doceert improvisatie en compositie aan de Mime Opleiding van de Amsterdamse Academie voor Theater en Dans, waar hij zijn eigen werk ontwikkelt en studenten begeleid in hun creatieve processen. Hij heeft workshops en samenwerkingsprojecten geleid in Europa, Zuid-Amerika, Afrika en Japan. Drie van zijn recente creaties, Matadouro (2010), De repente fica tudo preto de gente (2012) en Dança Doente (2017) werden gepresenteerd op festivals en in theaters over de hele wereld. 

Back to top